“4 รูปแบบ” การสื่อสารที่เป็นพิษ

บั่นทอนความสัมพันธ์จนอาจนำไปสู่จุดจบ

(Toxic Communication Part 1)

“4 อัศวิน” ในที่นี้คือ 4 รูปแบบการสื่อสารที่เป็นพิษ

Dr John Gottman เรียก 4 รูปแบบการสื่อสารที่เป็นพิษว่า “4 อัศวิน” (The Four Horsemen) ซึ่งเป็นการสื่อสารที่กัดกร่อนความสัมพันธ์ ด้วยการทำให้ความขัดแย้งที่เกิดขึ้นในความสัมพันธ์บานปลาย ทำลายความผูกพันระหว่างกันและกันของผู้ที่อยู่ในความสัมพันธ์ จนนำไปสู่จุดจบในที่สุด

(Gottman & Silver, 1999 อ้างถึงใน Beeney et al., 2020; Zamudio, 2024)

— Dr John Gottman ศาสตราจารย์ นักวิจัย และนักจิตบำบัดผู้เชี่ยวชาญด้านความสัมพันธ์

และแน่นอนว่ารูปแบบการสื่อสารเหล่านี้ ไม่ได้จำกัดอยู่ที่แค่ความสัมพันธ์แบบคู่รัก แต่ยังรวมไปถึงความสัมพันธ์รูปแบบอื่น เช่น เพื่อน ครอบครอบครัว หรือความสัมพันธ์ในที่ทำงาน

(The Gottman Institute)

อัศวินทั้ง 4 ของการสื่อสารที่บั่นทอนความสัมพันธ์ มีดังนี้

ภาพประกอบจาก Freepik

1. วิพากษ์วิจารณ์

(Criticism)

การวิพากษ์วิจารณ์แตกต่างจากการบ่น 'การบ่น' มักเกี่ยวกับประเด็นที่เฉพาะเจาะจง แต่ 'การวิพากษ์วิจารณ์' เป็นการโจมตีที่ตัวตน โจมตีคู่ของเรา หรืออีกฝ่ายในความสัมพันธ์จนถึงแก่นแท้ตัวตน

พูดให้เห็นภาพคือ “เรากำลังทำลายความเป็นตัวตนของอีกฝ่าย” เมื่อเราใช้คำพูดวิพากษ์วิจารณ์

สิ่งสำคัญคือ เราควรแยกให้ออกว่าอะไรคือ การบ่น และ การวิพากษ์วิจารณ์?

— Ellie Lisitsa, PhD.

การบ่น:

การวิพากษ์วิจารณ์:

และถ้าปล่อยให้มีการวิพากย์วิจารณ์ใส่กัน อย่างถี่ขึ้น รุนแรงขึ้น สิ่งนี้นำไปสู่อัศวินตัวอื่นที่อันตรายกว่าอย่าง ‘การดูถูกเหยียดหยาม’

2. ดูถูกเหยียดหยาม

(Contempt)

คือการปฏิบัติต่ออีกฝ่ายในความสัมพันธ์ด้วยความไม่เคารพ ไม่ให้เกียรติ

เช่น การด่าว่า เยาะเย้ยด้วยการประชดประชัน อารมณ์ขันแบบไม่มีกาละเทศะ และการเลียนแบบ

หรือใช้ภาษากาย เช่น กลอกตา หรือหัวเราะเยาะ จนอีกฝ่ายรู้สึกถูกดูหมิ่นและไร้ค่า

ซึ่งร้ายแรงกว่าคำวิพากย์วิจารย์ ที่เป็นการโจมตีตัวตน ด้วยการตั้งตัวเองว่าอยู่เหนือกว่าอีกฝ่าย (Moral Superiority) ด้วยมุมมองทัศนคติ ความเชื่อ หรือศีลธรรมบางอย่าง ตัวอย่างแบบนี้...

การดูถูกเหยียดหยาม:

การดูถูกเหยียดหยามเกิดจากความคิดลบที่เราสะสมเกี่ยวกับอีกฝ่ายในความสัมพันธ์หรือคนรักมาเป็นเวลานาน ซึ่งจะปะทุขึ้นเมื่อผู้กระทำโจมตีคู่กรณีจากจุดยืนที่ตัวเองรู้สึกเหนือกว่า

ที่น่าคิดคือ การดูถูกเหยียดหยาม “เป็นตัวทำนายการหย่าร้าง” (หรือการจบความสัมพันธ์) ได้ดีที่สุดในอัศวินทั้ง 4 ตัว

— Ellie Lisitsa, PhD. (2024, 2025)

3. ปกป้องตัวเอง

(Defensiveness)

‘การปกป้องตัวเอง หาข้อแก้ตัว หรือต่อต้าน’ ซึ่งทำไปเพื่อปฏิเสธที่จะรับผิดชอบการกระทำของตัวเอง และใช้การโทษผู้อื่นเป็นทางออก

สิ่งนี้มักเกิดขึ้น เมื่อฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งต้องการตอบโต้ต่อคำวิพากย์วิจารย์ของอีกคน

เราอาจเจอได้บ่อยๆ ในความสัมพันธ์ที่กำลังไม่มั่นคง หรือเมื่อฝ่ายหนึ่งรู้สึกว่าถูกกล่าวหาอย่างไม่ยุติธรรม จึงมักหาข้อแก้ตัวและสวมบทเป็นเหยื่อ เพื่อให้อีกฝ่ายถอยห่าง

— Ellie Lisitsa, PhD. (2024)

อีกฝ่ายถาม:

การปกป้องตัวเอง:

เป็นเรื่องที่เข้าใจได้ว่า เมื่อเจอความเครียดและรู้สึกว่ากำลังถูกโจมตี เราจึงอยากปกป้องตัวเอง

แต่มันแสดงถึงการไม่อยากยอมรับผิด และไม่อยากทำความเข้าใจในมุมมองของอีกฝ่าย และวิธีนี้ไม่เคยได้ผลหากคู่กรณีไม่ยอมถอยหรือขอโทษ มีแต่จะทำให้ความขัดแย้งบานปลาย

4. ปิดกั้นทางอารมณ์

(Stonewalling)

เมื่อเจอคำพูดหรือการกระทำแย่ๆ จาก 3 อัศวินก่อนหน้า ที่ถูกสะสมมานานและมากพอที่จะทำให้ความรู้สึกของคนฟังท่วมท้น!

ผู้ฟังมักเลือกที่จะ ‘ปิดกั้นตัวเอง’ ไม่โต้ตอบ แต่ก็ไม่รับฟัง หยุดตอบสนองกับอีกฝ่ายอย่างสิ้นเชิง เหมือนเอากำแพงหินมากั้นระหว่างกลาง แทนการเผชิญหน้ากับปัญหาและหาทางออกร่วมกัน

เช่น ทำเป็นไม่ได้ยิน หันหน้าหนี ทำตัวยุ่ง หรือทำพฤติกรรมอื่นๆ ที่ทำให้ไขว้เขวจากเรื่องตรงหน้า

— Ellie Lisitsa, PhD. (2024)

ใช้การปิดกั้นทางอารมณ์เป็นทางออกเป็นเรื่องที่เข้าใจได้ แต่เมื่อมันเกิดขึ้นบ่อยๆ มันจะกลายเป็นนิสัยไม่ดี ที่บั่นทอนความสัมพันธ์

ข่าวร้าย:

ข่าวดี:

ติดตามอ่าน วิธีการรับมือกับอัศวินทั้ง 4 ได้ในบทความ “การสื่อสารที่เป็นพิษ ตอนที่ 2”

บทความที่เกี่ยวข้อง

• การสื่อสารเป็นพิษในความสัมพันธ์คู่รัก ตอนที่ 1

• การสื่อสารเป็นพิษในความสัมพันธ์คู่รัก ตอนที่ 2

• การสื่อสารเป็นพิษในความสัมพันธ์คู่รัก ตอนที่ 3

• การสื่อสารเป็นพิษในความสัมพันธ์คู่รัก ตอนที่ 4

• การสื่อสารเป็นพิษในความสัมพันธ์คู่รัก ตอนที่ 5

บทความนี้แปลและดัดแปลงเนื้อหาบางส่วนมาจาก

• เว็บไซต์ The Gottman Institute

  บทความเรื่อง The Four Horsemen: Criticism, Contempt, Defensiveness,

  and Stonewalling (2024) เขียนโดย Ellie Lisitsa, PhD.
  

• เว็บไซต์ RWA Psychology

  บทความเรื่อง The Four Horsemen Toxic Communication Styles And How To Rein Them In เขียนโดย May Soo (Psychologist)

• เว็บไซต์ Connor Swenson

  บทความเรื่อง The Four Horsemen: Relationship Pitfalls to Avoid

อ้างอิง:

[1] Beeney, J. E., Hallquist, M. N., Scott, L. N., Ringwald, W. R., Stepp, S. D., Lazarus, S. A., Mattia, A. A., & Pilkonis, P. A. (2019). The Emotional Bank Account and the Four Horsemen of the Apocalypse in Romantic Relationships of People with Borderline Personality Disorder: A Dyadic Observational Study. Clinical psychological science : a journal of the Association for Psychological Science, 7(5), 1063–1077. https://doi.org/10.1177/2167702619830647

[2] Lisitsa, E. (2024, October 15). The Four horsemen: Criticism, contempt, defensiveness, and stonewalling. The Gottman Institute. https://www.gottman.com/blog/the-four-horsemen-recognizing-criticism-contempt-defensiveness-and-stonewalling/

[3] Lisitsa, E. (2025, May 25). The Four horsemen: Contempt. The Gottman Institute. https://www.gottman.com/blog/the-four-horsemen-contempt/

[4] The Four horsemen: Relationship pitfalls to avoid. Home. (2021, February 11). https://www.connorswenson.com/blog/four-horsemen.

[5] Soo, M. (2023, April 20). The Four horsemen toxic communication styles and how to rein them in. RWA Psychology - Psychologist in Beecroft & Hornsby Shire. https://www.rwapsych.com.au/blog/the-four-horsemen-toxic-communication-styles-and-how-to-rein-them-in/

[6] Zamudio, N. (2024, December 15). Effective conflict management: Gottman method for couples. Ascension Counseling & Therapy. https://ascensioncounseling.com/effective-conflict-management-gottman-method-for-couples

เนื้อหาในบทความนี้มีไว้เพื่อ ส่งเสริมให้ข้อมูลความรู้ด้านจิตวิทยา (Psychoeducation) เท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนการวินิจฉัยหรือการบำบัดรักษาได้

รู้จักกับนักจิตวิทยาการปรึกษาและนักจิตบำบัด

นัดพบนักจิตวิทยาการปรึกษาและนักจิตบำบัด